Іна Заскевіч.

i.zaskevich@gzt-akray.by

Сталярнае рамяство — вытворчасць разнастайных вырабаў з дрэва: прылад працы (вілы, цапы, граблі, лапаты, сохі, бароны, ступы, ткацкія станы), прадметаў хатняга ўжытку (полкі, пасуднікі, вешалкі), мэблі (куфары, канапы, сталы), элементаў жылля і гаспадарчых пабудоў (дзверы, аконныя рамы).

Некаторыя майстры мелі вучняў і падсобных рабочых, якіх адпраўлялі ў суседнія вёскі рамантаваць калёсы, рабіць бочкі, цэбры, дзежкі, тачыць верацёны і інш. Такіх умельцаў усе ведалі, іх цанілі, да іх звярта-ліся.

На Асіповіччыне напамінкам пра майстроў па рабоце з дрэвам засталася назва вёскі Сталяры, якая знаходзіцца ў двух кіламетрах ад Ялізава. Каб дазнацца пра паходжанне наймення населенага пункта, пагутарылі з яго старажыламі.

Яўгенія Мікалаеўна Ісаечкіна, 1939 года нараджэння, расказала, што да 1905 года вёсачка называлася Вербніцай. А потым была перайменавана ў Сталяры. Расказала пра суседа Уладзіміра Рыгоравіча Багдановіча, які рабіў цэбры, бочкі, дзежкі. А яшчэ пра тое, што большасць жыхароў працавала на шклозаводзе. Інфраструктуры ў Сталярах не было ніякай, таму за ўсякай патрэбай ішлі “ў завод” — менавіта так называлі ды і зараз многія называюць суседні пасёлак. А яшчэ жанчына ўспамінае, што яе аднавяскоўцы займаліся нарыхтоўкай і сплавам лесу.

Вера Фёдараўна Багдановіч на 5 гадоў старэйшая за папярэднюю суразмоўцу. На яе памяці яшчэ і даваеннае жыццё. Жанчына таксама ўспамінае пра Вербніцу, назва якой была абумоўлена вялікай колькасцю верб, што раслі па-над Бярэзінай. А цяперашнюю назву Сталяры вёска атрымала, па яе меркаванні, з-за таго, што жыхары мужчынскага полу былі адменнымі майстрамі па вырабе драўляных прадметаў побыту. Яе тата Фёдар Сцяпанавіч Фясько і тры яго браты Іван, Кандрат і Мікалай ладзілі аднавяскоўцам адмысловыя маслабойкі, куфары, каўшы, скрыні, лавы. А яшчэ Вера Фёдараўна ўспамінае, што большасць жыхароў мела прозвішча Багдановіч. І кожны быў выдатнай асобай. Напрыклад, Якаў Цітавіч славіўся сваім актыўным удзелам у Кастрычніцкай рэвалюцыі, Іван Сцяпанавіч — герой Вялікай Айчыннай вайны, ардэнаносец.

На жаль, зараз у вёсцы толькі назва нагадвае пра былое майстроў. Не засталося ўжо ніводнага сталяра. “Нават накрыўку на кало-дзеж няма ў каго заказаць”, — уздыхае жанчына.

І наогул сёння ў любым сяле цяжка сустрэць чалавека, які б мог зрабіць граблі ці тапарышча, вы-стругаць драўляныя лыжкі або скляпаць бочку. Адпала патрэба ў драўляных рэчах. На змену ім прыходзіць пластык, які ўжо не валодае тымі ўласцівасцямі, якія ёсць у дрэва: непаўторнай тэкстурай, прыемнымі тактыльнымі адчуваннямі, цеплынёй, якая, здаецца, ідзе знутры.

У наш час дрэваапрацоўчыя рамёствы існуюць ужо ў форме індывідуальнай працоўнай дзейнасці як народнае ўмельства і дапаможны промысел.