Нядаўна на 103-м годзе пайшоў з жыцця наш зямляк, былы настаўнік і кіраўнік Рафалінскай пачатковай школы, партызан, франтавік, ганаровы грамадзянін Лідскага раёна Мікалай Васільевіч Мычко.

Нарадзіўся ён у вёсцы Лабковіца. У 1941-м скончыў дзевяць класаў. Калі ў наваколлі з’явіліся партызаны, са старэйшым братам Валодзем рушылі ў атрад М.П. Каралёва, які пазней вырас у брыгаду. З лістапада 1942-га і да вызвалення перанёс увесь цяжар партызанскага жыцця: баі, блакады, страты сяброў, родных, голад і холад. Партызанскай сям’і цяжка было выжыць. Хату спалілі карнікі. Бацьку і старэйшага брата Сашу забралі ў рабства ў Нямеччыну, але ім пашчасціла выжыць і вярнуцца пасля Перамогі. Яшчэ аднаго брата і сястру забралі ў Татарку здабываць торф для акупантаў. Маці з двума меншымі дайшла лясамі аж да Пагарэлага і там хавалася з іншымі людзьмі ў лясных шалашах. Але аднойчы напалі паліцаі і забілі яе разам з васьмігадовай дачкой, а крыху старэйшы хлопчык Міша здолеў уцячы і выратавацца, выжыць. Потым ён працаваў у Свіслацкай школе.

Калі прыйшлі нашы, то ў войска бралі не ўсіх, хто быў партызанам, бо патрэбна было адраджаць народную гаспадарку, карміць народ і армію.

Але Мікалай настойліва прасіўся на фронт, каб помсціць фашыстам. З 5 ліпеня 1944 года ён ужо чырвонаармеец, з 13 жніўня — на фронце. Тэлефаніст роты сувязі 1314-га стралковага палка 17-й Чырванасцяжнай Бабруйскай дывізіі.

Жорсткія баі былі на тэрыторыі Польшчы, а потым частку нашых войскаў перакінулі ў напрамку Усходняй Прусіі супраць моцнай нямецкай групіроўкі, якая пагражала нашаму флангу. Вораг там супраціўляўся адчайна, хаця было ўжо ясна, што перамога зусім блізка.

У лютым 1945-га на прускай зямлі радавы Мычко быў цяжка паранены куляй нямецкага снайпера, калі выпаўзаў з траншэі, кінуўшы перад сабой катушку з провадам.
У шпіталь яго даставілі хутка, і медыкі зрабілі ўсё магчымае і нават крыху болей. У паўзабыцці чуў, як урач сказаў сястрычцы: “Наўрад ці выжыве”. І ўсё ж выжыў. Тры аперацыі перанёс, умелыя рукі хірургаў ды малады арганізм перамаглі. Куля была зусім блізка ад пазваночніка. Пашанцавала. Перамогу сустрэў у шпіталі. Як радаваліся ўсе — і ўрачы, і параненыя, — што вайне канец!

У ліпені пасля пяцімесячнага лячэння ў розных шпіталях Мікалай Мычко вярнуўся ў сваю вёску. Прыйшлося збудаваць зямлянку і нейкі час жыць у ёй. А потым доўгі час кватараваў у людзей.

Па прапанове загадчыка Рафалінскай пачатковай школы стаў настаўнікам. Доўгі час заняткі праводзіў па хатах вяскоўцаў: свайго будынка ў школы не было. Потым, ужо ў 1950-я гады, аднекуль прывезлі старэнькі дом. А ў канцы
1960-х мясцовыя мужчыны разам з настаўнікам Мычко і пад кіраўніцтвам Уладзіміра Роўбеля, у той час брыгадзіра, пабудавалі новую прыгожую школу са стройных пахучых соснаў.

Наш настаўнік завочна скончыў Бабруйскае педвучылішча, стаў загадчыкам школы і шчыраваў тут да яе закрыцця ў 1976 годзе. А потым да пенсіі працаваў у меліярацыі: касой абкошваў нашу рэчку Ботчу і меліярацыйныя канавы. Усё лета на прыродзе, на чыс­тым паветры, мышцы пастаянна ў справе — гэта таксама спрыяла добраму здароўю. А яшчэ мы ніколі не бачылі яго з папяросай. Не ведаў, што такое ціск і практычна да смерці пражыў на сваіх нагах.

У пачатку 1960-х краіна была яшчэ не вельмі багатай пасля страшнай вайны. Вялікая карта СССР, што вісела ў класе на сцяне, была даваеннай, яшчэ з напалову японскім Сахалінам. Лыж для ўсіх не хапала, таму часта, калі на вуліцы здараліся моцны мароз ці вецер, настаўнік замест фізкультуры праводзіў урок спеваў. І мы развучвалі песні грамадзянскай і Вялікай Айчыннай. Цудоўныя песні. Памятаю і цяпер. А яшчэ ён чытаў нам вельмі цікавую кнігу пра цуды прыроды: як недзе замест дажджу з неба выпалі залатыя манеты, зерне, а недзе — мноства рыб, а яшчэ пра тайфуны і тарнада, і як знікалі караблі. Мы слухалі раскрыўшы раты.

Кожны год 9 Мая мясцовы калгас выдзяляў для былых партызан бартавы аўтамабіль, на якім наведвалі ўрочышча “Расоха”, дзе была база брыгады Каралёва і дзе засталіся магілы баявых сяброў. Наш настаўнік ніколі не прапускаў такіх паездак.

Ад Брэста да Мурманска, Магадана і Савецкай Гавані раскідаў лёс былых вучняў настаўніка Мычко. Упэўнены, што кожны з іх памятае свайго першага настаўніка і той шчаслівы час дзяцінства. Два яго вучні сталі ганаровымі грамадзянамі Асіповіцкага раёна: Роўбель Уладзімір Іванавіч — былы старшыня калгаса “Чырвоны Сцяг”, і Раўбель Мікалай Іванавіч — былы дырэктар Асіповіцкага лясгаса.

Абое дзяцей і трое ўнукаў Мікалая Васільевіча Мычко атрымалі вышэйшую адукацыю. Ужо і праўнучка пасля ўніверсітэта два гады выкладае англійскую мову ў школе № 226 у новым мінскім мікрараёне. А яшчэ трое пакуль вучацца.

Апошнія гады наш настаўнік пражываў з дачкой у Лідзе. У 2025-м яму было прысвоена званне “Ганаровы грамадзянін Лідскага раёна”.

Пахаваны апошні ветэран Вялікай Айчыннай вайны Лідчыны з воінскімі ўшанаваннямі. Яго магіла на пачэснай алеі сярод ганаровых грамадзян.

Наш настаўнік пайшоў да сваіх баявых сяброў у бессмяротны полк.

Лідская газета напісала: “Жизненный путь Николая Васильевича — это путь настоящего гражданина, человека труда, мужества и чести. Его имя навсегда вписано в историю Беларуси как символ преемственности поколений, стойкости духа и любви к Родине”.

Бывайце, наш першы настаўнік! Вам за Перамогу — вечны дзякуй і вечная памяць!

Уладзімір Рачкоўскі, в. Рафалін