Падобнае і непадобнае

Завалочыцкі сельсавет Глускага раёна мяжуе з Карытненскім і Дараганаўскім, але ўздоўж мяжы з асіповіцкага боку знаходзіцца вялікі масіў лесу, дзе няма людскіх паселішчаў. Ды і дарогі практычна адсутнічаюць, за выключэннем хіба тэхналагічных прасёлкаў для перасоўвання цяжкай лесанарыхтоўчай тэхнікі. Так што ў Дараганава адсюль цывілізаваным спосабам прабрацца немагчыма, а ў Карытнае — без клопату, праўда, толькі праз Бабруйскі раён.

Завалочыцы ляжаць на шашы Слуцк-Бабруйск, і калі збочыць улева на дарогу Глуша-Асіповічы, Карытнага не мінуеш. Маршрут добра “наезджаны”, але толькі ў адзін бок. Завалочанцы часцяком наведваюцца ў нашу Прошчу, а асіповіцкі вакзал для іх — самы запатрабаваны пункт пасадкі на цягнікі. А вось у зваротным накірунку рушаць адзінкі, што ўвогуле зразумела: сельсаветы аддаленыя ад сваіх райцэнтраў, таму ніякага практычнага сэнсу ад вандроўкі ў Завалочыцы для жыхароў Карытняншчыны няма.

Адарванасць ад выгод цывілізацыі, канечне, умоўная: з прыняццем сістэмы сацыяльных стандартаў узровень якасці жыцця вяскоўцаў пазбавіўся геаграфічнага ўплыву і стаў прыблізна аднолькавым. Тым не менш, пэўныя мясцовыя асаблівасці застаюцца. Прычым праяўляюцца яны найбольш выпукла, калі паміж параўноўваемымі рэгіёнамі існуе вялікае падабенства. А Завалочыцы і Карытнае маюць многа агульных рыс.

Пачнем з гісторыі. Як мінімум, з часоў Вялікага княства Літоўскага праз абедзве вёскі ішлі важныя гандлёвыя шляхі. Карытнае стаяла на дарозе Свіслач-Глуск, Завалочыцы-Слуцк-Бабруйск. Такое становішча давала немалы профіт, таму паселішчы багацелі і з часам сталі цэнтрамі даволі буйных панскіх маёнткаў. Карытным у ХІХ стагоддзі валодалі Вайніловічы, а Завалочыцамі — Жылінскія.

Памешчыкі адбудавалі дыхтоўныя асабнякі. Сядзіба Вайніловічаў была знішчана падчас Вялікай Айчыннай вайны, і сёння застаўся ад яе толькі здзічэлы парк з архітэктурнымі рэшткамі накшталт дэкаратыўнай сажалкі, а Жылінскіх па большай частцы захавалася. Зусім нядаўна каменны двухпавярховы дом быў канторай мясцовага калгаса, а зараз прадаецца.

Таксама прадаецца комплекс пабудоў бровара, пабудаванага ў 1898-1899 гадах. Да 2007 года тут працаваў спіртзавод, але абанкруціўся. Па словах вартаўніка, усё абсталяванне закансервавана і можа быць выкарыстана па прамым прызначэнні. Вось толькі жадаючых набыць завалочыцкі бровар няма. Відаць, не вельмі выгадная гэта справа — вырабляць спірт і гарэлку ў адносна невялікіх аб’ёмах. (Чытачы “раёнкі”, напэўна, памятаюць, што падобны эканамічны калапс спаткаў прыблізна ў тыя ж часы Каўгарскі спіртзавод).

Яшчэ адно падабенства тычыцца развіцця сельгасвытворчасці і ўплыву гэтага працэсу на аблічча паселішчаў. У 80-х гадах у Карытным быў створаны навейшы комплекс для ўтрымання буйной рагатай жывёлы, пасля чаго вёска пераўтварылася ў штосьці накшталт сучаснага аграгарадка. Яго найбольш адметнымі рысамі сталі больш развітая, чым у іншых паселішчах таго часу, сацыяльна-культурная сфера і… жылы масіў з двухпавярховых 8-кватэрных дамоў характэрнага выгляду.

Завалочыцы ў тыя часы таксама былі цэнтрам племсаўгаса з тымі ж, звычайнымі для эпохі позняга сацыялізму, вонкавымі прыкметамі.

СВК “Калгас “Карытнае” прайшоў праз няпросты перыяд, аднак пераадолеў цяжкасці. Яго ж завалочыцкі аналаг увайшоў у склад ААТ “Эксперыментальная база “Глуск” — займае амаль палову суседняга раёна.

Што ж тычыцца “двухпавярховак”, у Карытным яны былі доўга занядбанымі. Сёння частка іх прызнана аварыйнай і патрабуе зносу, астатнія — напалову незаселеныя — перададзены на баланс ДУКВП “Райсэрвіс” і паступова “рэаніміруюцца”. У Завалочыцах падобнай праблемы ніколі не было. Такое жыллё лічыцца сярод мясцовых жыхароў прэстыжным, яно даўно прыватызаванае і ўжо неаднойчы купленае-перакупленае. Зараз практычна ўсе кватэры ў былых калгасных “двухпавярхоўках” набыты заможнымі дзецьмі для сваіх састарэлых бацькоў альбо скуплены рыэлтарамі, якія перасялялі сюды сталічных маргіналаў, забіраючы ўзамен мінскія “квадратныя метры”.

Сацыяльны пашпарт