Дзеці вайны

Засталіся Чарапкі

Кацярына Іванова.

e.ivanova@gzt-akray.by

Для Аляксандра Чаропкі 1941 год не толькі трагічны, але і радасны адначасова. А як жа можа быць інакш, калі менавіта тады ён упершыню ўбачыў свет? Але той сустрэў яго не ветлівым сонейкам і клопатам родных, а страшнай невядомасцю.

“Ці на шчасце ты нарадзіўся, мой хлопчык?” — думала матуля, спавіваючы сваё дзіця, якое з’явілася на свет у бульбяной разоры, дзе было больш надзейна, чым там, дзе ўладарылі чужынцы.

Карміла яго зусім не па графіку, як сённяшнія матулі, а калі сын прачнецца, бо любы крык мог каштаваць жыцця. Насіла пры сабе, хаваючыся ад ворага. Аднойчы нават у прыбіральні пяцёра маладзіц разам з дзіцём умудрыліся схавацца, і фашысты не заўважылі іх. Абшукалі хату і гаспадарчыя пабудовы і нават уявіць не маглі, што ў маленькай нязграбнай будыніне на краі сялібы можа хтосьці туліцца.

…Нібы тыя лучыны, пагарэлі хаты Лучыц. Таму першым домам Аляксандра стала зямлянка. Яму, які яшчэ і на ногі трывала не паспеў стаць, не раз пагражала смерць. Пра тыя гады ведае са слоў матулі, бо сам зусім малы быў. Жанчына расказвала і пра тое, як невядомы мадзьяр выратаваў ад згубы. Дзеці раслі ва ўмовах акупацыі: часцей, чым ветлівых землякоў, бачылі ворага, замест цацак гулялі са зброяй. Так і брат Аляксандра схаваў на гарышчы пісталет, з якога яны спрабавалі страляць, пакуль дарослыя не адабралі.

Пасля вайны сям’я перавезла з хутара дзедаву хатку. У ёй і жылі. Маці працавала ў калгасе, бацька быў стрэлачнікам. Аляксандр хадзіў у школу, потым прайшоў курсы шафёраў і адправіўся на цаліну, куды ехала моладзь з усяго Савецкага Саюза. У сяле Дзям’янаўка Кустанайскай вобласці і працаваў некалькі месяцаў.

Калі вярнуўся дадому, спазніўся на ваенны прызыў, пайшоў працаваць на чыгунку памочнікам механіка машыны, якая рамантавала пуці. З-за праблем са здароўем атрымаў адтэрміноўку яшчэ на два гады і толькі потым быў прызваны ў войска.

А красуня, што паспеў пакахаць, стала цярпліва чакаць любага. Расставанне зацягнулася надоўга, бо дзяўчыну, бацька якой загінуў на фронце, дзядзька забраў у Рыгу, каб даглядала яго дзяцей. І толькі праз пяць гадоў закаханыя змаглі ўз’яднацца. У Прыбалтыцы, дзе пражывала Ніна, Аляксандру не спадабалася, і хутка маладая пара вярнулася на радзіму.

Чаропка працаваў у сельгастэхніцы, потым на прамкамбінаце. Жыў у райцэнтры. Апошнія чвэрць веку — жыхар Булгароў. Вёскі, жыхароў якой сёння можна пералічыць па пальцах. А калісьці было каля сотні чалавек, успамінае Аляксандр Фёдаравіч. І, што адметна, большасць з іх насілі прозвішча Чаропка. Тата расказваў, што за панскімі часамі ехаў праз грэблю памешчык і вёз з кірмашу гаршкі. Але здарылася нечаканае: воз перакуліўся, гаршкі разбіліся. Непадалёк ён спыніўся, а потым заснаваў сяло, жыхароў якога з-за таго выпадку сталі клікаць Чарапкамі. Так і ўтварылася прозвішча.