“Сілачом стаіць / Дуб разложысты, / I здалёк відаць / Пышны верх яго” — гэтыя радкі Якуба Коласа прыгадваюцца, калі бачыш прыгожае дрэва-асілак, што вольна раскінула галлё, абыякава паглядаючы на зацягнутае снежаньскімі хмарамі неба і незадаволена — на пахіленыя дахі і шэрыя пабудовы, што паціху ўрастаюць у зямлю: маўляў, чаго губляеце былую самавітасць? Калісьці тут завіхаліся жыхары: капалі, палолі, аралі, малацілі, жалі. Зараз жа нішто не парушае цішыню вясковай вуліцы…

На ствале дуба, нібы медаль, паблісквае шыльдачка, якая паведамляе ўсім цікаўным, што пасадзіў яго ў 1969 годзе Анатоль Доўгі.

Вырашылі знайсці чалавека, які даў жыццё дрэву-волату.

Анатоль Мацвеевіч ужо не адзін дзясятак гадоў пражывае ў райцэнтры. А яго малая радзіма — вёска Тарасавічы. Менавіта там ён нарадзіўся ў 1949 годзе ў працавітай сям’і, у якой выхоўвалася шасцёра дзяцей. Скончыў Тарасавіцкую пачатковую школу, далейшую вучобу працягнуў у Карытным, а потым у Бабруйскім СПТВ № 8, дзе атрымаў прафесію трактарыста — адну з самых шаноўных у той час. Працаваў у саўгасе, пазней перабраўся ў райцэнтр. Набыў спецыяльнасць вадзіцеля аўтакрана і шмат гадоў рабіў спачатку ў “Міжкалгасбудзе”, затым на КРЗ, у ПМК № 95. Прымаў удзел у будаўніцтве школ, дзіцячых садоў, клубаў, малочнатаварных комплексаў. З жонкай Галінай выгадавалі дваіх дзяцей, маюць траіх унукаў і праўнучку.

І хоць у сям’і ёсць дача на Трубінцы, бацькоўскую хату ў Тарасавічах Анатоль Мацвеевіч не прадае: тут яго месца сілы.

Прыязджаючы з сынам у вёску, наведвае могілкі, дзе знайшлі спачын яго родныя, а потым ідзе да свайго дуба.

Дваццацігадовым хлопцам вёз ён неяк дадому дровы і на тарфяніку ўбачыў кволае дрэўца. Анатоль спыніўся, выхапіў расліну з зямлі, у якую тая яшчэ не паспела ўпэўнена пусціць карані, і, вярнуўшыся дадому, пасадзіў дубок на мяжы агарода і палетка. А пасля ўважліва сачыў за яго ростам.

Дрэву, відаць, спадабалася месца, яно па-гаспадарску асталявалася па-за сядзібай, рашуча ахапіўшы галінамі абсяг і трывала ўкараніўшыся ў глебу.

Карытненшчына для сям’і Доўгіх — мілы сэрцу край, дзе нарадзіўся не толькі Анатоль, але і Галіна — яна родам з суседняга Старога Сяла. Таму муж і жонка часта адлятаюць думкамі-ўспамінамі ў маладыя гады. Тады ўзгадваюць дзяцінства і маладосць. І хоць яны былі нялёгкімі, але пакінулі светлы след.

Анатоль Мацвеевіч расказвае пра Старыя і Новыя Тарасавічы, вясковых сяброў, ларок, у які з Ясеня вазілі хлеб, статак кароў у 74 галавы, што трымалі сяльчане. Узгадвае кінаперасоўку — прыезд яе быў святам. Кінамеханік прыбываў на кані, нацягваў экран і паказваў фільм, на прагляд якога збіраліся і дарослыя, і дзеці. Расказвае пра раку Карытнянку, дзе калісьці лавілі рыбу і якая потым была накіравана ў іншае рэчышча.

Памятае зямляк і пра вайну, якая паўплывала на лёсы яго родных. Ведае, што на мясцовых могілках пахаваны чатыры кавалерысты, якія загінулі ў час баёў. А яшчэ пра аднаго мужнага воіна даведаўся ад яго вайсковага таварыша, што наведаўся ў вёску ў час падарожжа па баявым шляху праз многа гадоў пасля вызвалення. Менавіта ён расказаў пра разведчыка Мікалая Кучара з дыверсійнай групы Ігара, з якой быў звязаны легендарны Фёдар Крыловіч. Мікалая злавілі ўласаўцы, дапрасілі ў хаце мясцовага жыхара Пігулеўскага, а нічога не даведаўшыся, расстралялі. Месца яго пахавання і наведваў баявы таварыш.

…Раз’ехаліся дачнікі. Пры­ціх­лі Тарасавічы, але гэта толькі да вясны. Дуб бачыць, чым жыве вёска. Ён маўклівы сведка шматгадовай гісторыі. Хаця для самога дрэва 56 гадоў — амаль юначы ўзрост. Значыць, шмат наканавана яму яшчэ ўбачыць.

— Дуб прастаіць многа гадоў, — разважае Анатоль Доўгі. — Як памяць, як сведка, як сімвал чалавечай моцы, маладосці, кіпучай жыццёвай сілы.

Іна ЗАСКЕВІЧ