Інвентарызацыя інтрадуцыраваных драўнінных відаў сёлета стала адным з напрамкаў работы навуковага аддзела Жорнаўскай эксперыментальнай лясной базы Інстытута лесу Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Размова з загадчыкам навуковага аддзела ЖЭЛБ, кандыдатам сельскагаспадарчых навук Крысцінай Старажышынай распачалася на лагічным акцэнце — са знаёмства з тэрмінам “інтрадукцыя”. Кажучы простымі словамі, гэта наўмыснае альбо выпадковае перасяленне чалавекам якога-небудзь віду раслін за межы натуральнага арэала ў новыя месцы існавання, працэс увядзення ў нейкую экасістэму чужых ёй відаў.

Лічыцца, што інтрадукцыя драўнінных раслін у Беларусі распачалася ў першай палове ХІХ стагоддзя, — расказвае Крысціна Міраславаўна. — У гэты час у садах і парках буйных земляўласнікаў побач з мясцовымі пародамі пачалі з’яўляцца экзоты. Развіццё садова-паркавага будаўніцтва выклікала вялікі попыт на рэдкія дрэвы і кустарнікі. На першых парах інтрадукцыя мела выключна аматарскі характар. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі адзначаюцца і яе навуковыя асновы.

У канцы ХІХ стагоддзя першыя экзоты з’явіліся і ў лясных пасадках (лістоўніца еўрапейская, сасна Веймутава, піхта сібірская). У 1925 годзе была арганізавана Беларуская станцыя Усесаюзнага інстытута раслінаводства. Дзякуючы яе рабоце ў азеляненні гарадоў з’явіліся піхта аднаколерная, піхта бальзамічная, елка калючая, сасна кедравая сібірская, арэх маньчжурскі і іншыя.

Попыт на высакаякасную драўніну для патрэб народнай гаспадаркі ўзрастаў. Значная роля адводзілася драўніне і ў энергетычнай бяспецы краіны, таму вырошчванне хуткарастучых і высокапрадукцыйных інтрадуцэнтаў выступала перспектыўным рашэннем задавальнення патрэбы народнай гаспадаркі ў драўніне.

І ў той час, і зараз мэтанакіраванае ўвядзенне інтрадуцыраваных драўнінных відаў у лесакультурную вытворчасць павышае агульную прадукцыйнасць лясоў, якасць атрымліваемай прадукцыі і інтэнсіфікацыю штучнага лесавырошчвання. Выкарыстанне інтрадуцэнтаў садзейнічае захаванню лясоў дзяржлясфонду, павелічэнню іх біяразнастайнасці і ўстойлівасці да неспрыяльных фактараў акаляючага асяроддзя. Праўда, тут важна кантраляваць, каб інтрадуцыраваныя віды з цягам часу не перайшлі ў інвазіўныя, як гэта адбылося, напрыклад, з залатарнікам альбо баршчавіком Сасноўскага.

Сёлета для збору звестак аб месцазнаходжанні, стане і росце інтрадуцыраваных драўнінных парод былі выкарыстаны матэрыялы павыдзельнага банка дадзеных ляснога фонду юрыдычных асоб, якія вядуць лясную гаспадарку Мінлясгаса. Інвентарызацыя праводзіцца па тэрыторыі ўсёй Беларусі, за ЖЭЛБ замацаваны ўчасткі ў Мінскай вобласці і нашым рэгіёне. На Магілёўшчыне пабывалі ў Бабруйскім, Клічаўскім, Касцюковіцкім, Чэрыкаўскім, Клімавіцкім лясгасах.

Сасна Веймутава, сасна кедравая сібірская, арэх маньчжурскі, елка калючая, піхта белая — гэтыя пароды трэба было знайсці і даследаваць. Вымяралі паказальнікі росту і прадукцыйнасці, біялагічны стан. Асабліва мне даспадобы піхта. Сустракаецца яна дастаткова рэдка, у натуральных умовах расце толькі ў Белавежскай пушчы, і то некалькі дзясяткаў дрэў. Яе плюс у тым, што яна добра аднаўляецца, мае высокую ўсходжасць насення. У арэха маньчжурскага амаль паўсямесна выяўлена сухавяршыннасць. Усё-такі беларускі клімат для яго не зусім спрыяльны, зімой адбываецца абмярзанне. Самыя старыя даследаваныя культуры — 70-гадовыя. Яны ўжо пашкоджаны хваробамі, паражоныя грыбамі, распадаюцца. Сасна Веймутава носіць больш дэкаратыўны характар: яна разгалістая, прыгожая, але пераважна ў маладым узросце. Расце дастаткова хутка, аднак па якасці драўніны саступае сасне звычайнай і лістоўніцы.

Дарэчы, варта асобна сказаць пра лістоўніцу еўрапейскую, і вось чаму. Яна даследуецца ўжо на працягу 100 гадоў. Гэты від нядаўна пераведзены з інтрадуцыраваных у асноўныя пароды, аб чым паведамляюць апошнія змяненні лесагаспадарчай нарматыўнай дакументацыі. Лістоўніца ў нас добра расце, дае якасную драўніну. Аднак ёсць праблемы з яе аднаўленнем — у гэтым кірунку яшчэ трэба працаваць. У прынцыпе, уся работа па вывучэнні інтрадуцыраваных відаў і зводзіцца да выяўлення тых, якія могуць існаваць на Беларусі і прыносіць карысць у будучым, каб мы ведалі, як будуць развівацца лясныя насаджэнні, і маглі ўжо сёння паўплываць на гэтыя працэсы.