Абрады

Каляды

На нашай зямлі галоўным зімовым святам здаўна былі Каляды. Раней яны сімвалізавалі пачатак новага года: і сельскагаспадарчага, і сонечнага. Святкаваць Каляды беларусы пачыналі 6 студзеня і сканчалі 19 (па новым календары).

У народзе ноч перад Калядамі лічылася сакральнай, людзі верылі, што ў гэтую ноч адкрываюцца нябёсы і можна загадваць жаданні.

7 студзеня, у першы дзень Каляд, па народных вераваннях, лічылася правільным здзяйсняць дзеянні, накіраваныя на захаванне здароўя, дабрабыту сям’і. Яшчэ ў народзе прыглядаліся, хто першым увойдзе ў дом 7 студзеня — мужчына ці жанчына. Стараліся, каб першай у дом не заходзіла чужая жанчына, таму што з ёй маглі зайсці хваробы і непрыемнасці.

У першы дзень Каляд у дом таксама імкнуліся прынесці свежую ваду — як сімвал ачышчэння і здароўя. Існавала катэгарычная забарона на ўсякую “брудную працу”, таксама забаронена было шыць, ткаць, прасці, вязаць.

Лічылася, што перыяд з Каляд да Масленіцы — самы спрыяльны для заключэння розных дамоў і пагадненняў.

А яшчэ на Каляды ў народзе актыўна варажылі, хоць царква і забараняла гэта рабіць.

На Каляды хадзілі калядоўшчыкі, пераапранутыя рознымі татэмнымі жывёламі і птушкамі: Казой, Мядзведзем, Ваўком, Буслом; абавязковым атрыбутам была Зорка — сімвал Віфлеем-скай.

Калядоўшчыкі, ці, як іх яшчэ называлі ў некаторых рэгіёнах Беларусі, валачобнікі, “валачыліся па хатах”, дзе спявалі розныя абрадавыя песні, у адказ гаспадары павінны былі адарыць арэхамі, цукеркамі, каўбасой, салам.

Калядуюць на Асіповіччыне і зараз. Напрыклад, для жыхароў вёскі Вязаўніца ўжо стала традыцыяй сустракаць гасцей у адзін з калядных вечароў. Загадчык Вязаўніцкага сельскага дома культуры Жанна Ліхадзіеўская расказала, як звычайна праходзіць іх калядаванне:

— Гэты абрад стаў для нашай вёскі адной з добрых мясцовых традыцый. Штогод, часцей за ўсё ўвечары  13 студзеня, мы выходзім з клуба і ідзём спяваць песні і віншаваць у магазіны і па хатах. Абавязкова кожны раз загадзя рыхтуем сцэнарый, таксама робім новыя касцюмы, каб было цікава і весела. Людзі вельмі рады нам, заўсёды запрашаюць да сябе. Наведаць усіх, канечне, часу не хопіць, але стараемся абысці як мага больш падворкаў, каб нікога не пакрыўдзіць. Бывала, за адзін вечар наведваліся ў амаль паўсотні дамоў. Збіраецца ў нас звычайна каля 10-12 чалавек. Гэта ўдзельнікі народнага хору народнай песні “Чыстыя крыніцы”, гурткоў, аматарскіх аб’яднанняў і дзеці 12-13 гадоў. Дарэчы, ёсць падлеткі, якія прыехалі з Казахстана, і яны таксама з цікавасцю і задавальненнем далучаюцца да беларускай культуры.

Як мае быць, заўсёды калядуем пераапрануўшыся ў Казу, Павадыра з Мядзведзем, Цыганоў, бываў у нас і Конь. Кожны год які-небудзь яшчэ персанаж прыдумляем. Галоўны атрыбут — Калядная Зорка — заўсёды прысутнічае. Ну і абавязкова спяваем калядныя песні, жартуем, жадаем здароўя, шчасця і дабрабыту. Людзі любяць гэта свята, а таксама калядоўшчыкаў. Дзякуюць за добры настрой і ўдачу. Бо, як кажуць старыя, калі завітала Каляда, то год будзе добры.